Home Up Contents Search

Kweekhuis Bou

Meetings
Annual Show 2010
Events
Study Group
About Us
Become a Member
Contact Info
The Team
Booklet
Links
Other Societies
Ont Focus
Orchid Shop
Archive
Newsletter
Ecuador Tour
20th WOC Singapore
Gauteng Int Show

July 2000

This Month ONT will focus on: "Bespreking van aspekte rondom die bou van 'n kweekhuis"

Written By Mr. Martiens Erasmus.

1. BOU VAN ‘N KWEEKHUIS

Wat is ‘n kweekhuis?  Dit is enige struktuur wat ‘n mens die geleentheid bied om die omstandighede waaronder plante groei, te beheer.  In sommige kweekhuise is die moontlikheid van beheer gering.  In ander weer, is beheer so goed dat rekenaars gebruik word om die omstandighede in die kweekhuis te kan beheer.

Wanneer van ‘n kweekhuis gepraat word, sien meeste mense ‘n struktuur met glasmure en glasdak waarin tropiese plante gekweek word.  ‘n Kweekhuis kan egter heeltemal anders lyk - soos byvoorbeeld ‘n struktuur oordek met skadudoek.  Daar is waarskynlik amper net so veel verskillende ontwerpe vir kweekhuise waarin orgidee suksesvol gegroei kan word, as wat daar kwekers is.

Dit is egter ‘n bewysde feit dat die meeste orgidee heeltemal goed sal groei in 'n wye verskeidenheid akkomodasie.  Nou dat ons gestel het dat orgidee in enige kweekhuis sal groei, is daar ‘n minimum voorgestelde grootte van ongeveer 10m3 of 110vt vloer oppervlak; dit is 2,4 x 3,7m of 9 x 12vt.

bullet

i) Probleme veroorsaak deur temperatuurskommelinge word grootliks verhoog met 'n afname in kweekhuisgrootte en dit word byna onmoontlik om die hoë somer temperature te beheer wat karakteristiek is van ‘n klein kweekhuis.

bullet

ii) Onthou volgende : looparea tot kweekarea verhouding kan 40% vir ‘n klein kweekhuis wees en verbeter na 25% met groter struktuur.

bullet

iii) Meeste kweekhuise se hoogste punt is in die middel en dus geskik vir lang plante, maar hoe word dit bewerkstellig as die loopareas juis in die middel van ‘n klein kweekhuis geleë is?

bullet

iv) Die aanbeveelde grootte moet byna vierkantig wees, maksimale gebruik word so bewerkstellig naamlik 4,3m x 4,3m = 18,m2 dus byna dubbel.  Dubbel in grootte verdubbel nie die verhittingskoste nie, slegs ‘n toename van ongeveer 30%, die verhittingskoste per planteenheid word dus aansienlik verminder.

2. KLIMAAT IN ‘n KWEEKHUIS

Nadat ‘n kweekhuis opgerig is, word bevind dat slegs sekere plante in die kweekhuis aard en dikwels nie eers die wat die persoon wil kweek nie.  Gelukkig is daar ongeveer net nege basiese groepe orgidee wat normaalweg deur amateurs en kommersieële kwekers gekweek word en hoef ons onself nie te bekommer oor al die ander soorte nie.
Die orgideëfamilie is baie groot.  Daar is 32 000 spesies en baie genera wat groei van tropiese tot koue tundra gebiede.

Die meeste literatuur oor die ontwerp en konstruksie van kweekhuise geskryf, is vir Amerikaanse en Europese toestande.  Die boeke lê dus baie klem op isolasie om hitteverlies teen te werk, en op die optimale gebruik van die beperkte hoeveelheid lig in die wintermaande.  In teenstelling daarmee het ons in Suid-Afrika meestal ‘n oormaat lig en is oorverhitting een van ons grootste probleme.  In skaduhuise word nog ‘n verdere probleem van te lae humiditeit ondervind.  Ons kweekhuis ontwerp moet dus klem lê op die verkoeling en die beperking van sonindringing wat oorverhitting veroorsaak.  Geringe verhitting in die winter is wel meestal nodig.

Die belangrikste klimaatsomstandighede wat ons gewoonlik met ‘n kweekhuis wil aanpas is die volgende:

bullet

i) Lig

bullet

ii) Temperatuur

bullet

iii) Humiditeit

In die volgende tabel word die vereiste van die belangrikste orgideëgroepe ten opsigte van die drie aspekte aangegee:

bullet

i) Ligintensiteit 100 000 Lux

bullet

ii) Maksimum temp (in somer) 33°

bullet

iii) Minimum temp (in winter) 0°

bullet

iv) Relatiewe humiditeit 20-60%.

Indien ons Cymbidiums wil kweek onder bostaande klimaatstoestande is dit slegs nodig om ligintensiteit aan te pas. Vir binnelandstreke is die lugvogtigheid aan die lae kant en moet die lugvogtighied ook aangepas word.

2.1. SKADUHUIS

Die gebruik van skadudoek verminder die ligintensiteit en gevolglik ook die maksimum temperatuur.  Verder dien die skadudoek ook as beskerming teen wind wat weer tot gevolg het dat die minimum temperatuur effens verhoog word.  Daarteenoor het skadudoek min invloed op die humiditeit en gevolglik sal die blomme van plante so gekweek die gebrekkige humiditeit toon deurdat blomme kleiner is en gewoonlik swakker vorm vertoon. 'n Missproeisisteem kan die tekortkoming regstel. Skadudoek bied egter geen beskerming teen stof nie en die eerste paar reëndruppels na die winter laat baie stofmerke op blomme.

‘n Kweekhuis bied dus nie net klimaatsbeheer nie maar ook beskerming teen die elemente; wind, reën, hael stof ens. Indien ons Cattleyas, Vanda en Phalaenopsis ook wil kweek is dit nodig om die ligintensiteit, humiditeit en temperatuur te beheer.

2.2. BEHEERDE KWEEKHUIS

Wanneer die temperatuur ook beheer moet word, moet plante afgesny word van die omgewingsklimaat en die temperatuur deur middel van verhitting of verkoeling gereguleer word.  Aangesien die plante steeds baie lig moet kry, word die dak gewoonlik deurskynend gemaak.  Hierdie sonlig gaan gepaard met hitte - stralingshitte -  wat deur die deurskynende dak dring.  Hierdie stralingshitte word deur plante, mure tafels ens geabsorbeer en teen ‘n langer golflengte uitgestraal.  Deurskynende dakmateriaal soos glas, glasvesel of plastiek is egter baie minder deursigtig vir hitte met langer golflengte, en gevolglik word die hitte vasgevang in die kweekhuis.  Die temperatuur van ‘n geseëlde kweekhuis kan tot maksimum van 50° C styg.  In die winter vind ons dat die temperatuur slegs tot 28° C styg en geen verkoeling benodig.  Ons vind dat ‘n bietjie verhitting in die nag nodig is.  Vir die amateur is elektrisiteit seker die maklikste en beheerbaarste.

3. BOUMATERIALE

Dak: Vir ‘n skaduhuis is skadudoek seker die populêrste.  Latte op ‘n raamwerk kan geskik wees maar hou geen insekte ens. uit nie.  Kombinasie van UV-dekplastiek en skadudoek is meer effektief en hou ook reën en stof uit met gevolglike beter beheer oor benatting van plante (hoeveel en wanneer).  Onthou dat ‘n helling van 30° nodig is om te verhoed dat geen water of hael op die dak kan saampak en die struktuur beskadig nie. Vir ‘n kweekhuis word glasveselplate meer algemeen gebruik.  Kies die regte dikte (1,2 - 1,8 en 2,2 kg/m²) asook profiel en skadufaktor vir jou doel.  Moenie gekleurde plate gebruik nie.  Polikarbonaat is deesdae teen kompeterende pryse beskikbaar, en het ‘n langer lewensduur.

Mure: Soos reeds genoem is ‘n verskeidenheid moontlikhede beskikbaar en die keuse van materiaal hang af van die omstandighede.  Bakstene, sementblokke, asbesplate en glasveselplate is voorbeelde wat gebruik kan word.

Vloere: Die vloer kan van grond wees, of in geheel geplavei wees, of slegs die paadjies kan geplavei of van beton vervaardig word.  Die tussenruimtes kan met betonklip gevul word of die vloer kan in geheel bedek word met dik plastiek en met betonklip gedek word.  (Dit help om humiditeit te verhoog.)

Banke: Die banke kan van enige geskikte materiaal vervaardig word. Die belangrikste vereiste is dat hulle  gewig moet kan dra, ‘n redelike lewensduur het en lug deurlaat na die plante.  Behandelde latte, bevestig op ‘n behandelde houtraamwerk wat op sy beurt op pilare van stene, staal of behandelde pale staan, word algemeen gebruik.  Gesweisde, gegalvaniseerde maasdraad op ‘n staal raamwerk word ook baie algemeen gebruik. Teerpale moet vir ‘n voorafgaande periode blootgestel word aan die son om te ontgas. Die verf van staalrame - 'n spesiale woord.  Dit is noodsaaklik om roeswerende middel wat deur ‘n chemiese reaksie werk, te gebruik of nie-etsende onderlae soos sinkchromaat en met verflaag te bedek.  Verflae soos tweemengsel epoksieteer word nie maklik beskadig nie en het ‘n baie lang lewensduur.

4. VERKOELING VAN DIE KWEEKHUIS

Verskeie metodes kan gebruik word om ‘n kweekhuis te verkoel of oorverhitting te beperk.  Sommige metodes behels die beperking van hitte-indringing, ander maak van natuurlike ventilasie gebruik terwyl nog ander meganies verkoel.

 

bullet

4.1) Metodes om indringing van hitte te beperk:  Die eerste en moontlik mees voor die handliggende metode, is om skadu te gebruik. Die gebruik van skadunet met die regte skadufaktor bo-oor die dakbedekking (laat verkieslik 'n 200mm spasie tussen skadunet en die dak) is meer doeltreffend as verouderde verfmetode. Daarmee saam gebruik glasvesel en ander plastiekmateriale, met ‘n reeds ingeboude skadufaktor, eerder as om te verf. Die tweede metode om hittindringing te beperk is om materiaal te gebruik wat hitte deurlating beperk, byvoorbeeld deur die symure van die kweekhuis tot gewensde hoogte met bakstene te bou (ook ‘n kostebesparing).  Verder is die hitteverlies in die winter ook laer en gevolglik is die koste van verhitting ook minder. ‘n Derde metode is om die kweekhuis korrek te orienteer ten opsigte van die son.  Noord-Suid orientasie bring geweldige hittelas in die somer, swak in die winter. Terwyl die son vir 'n oos-wes orientasie in winter byna loodreg skyn en nooit in die somer nie.'n Vierde metode van beperking is om ligdeurlaatbare dele  van die kweekhuis met ‘n lugkussing te voorsien.  Dit is die sogenaamde dubbellaag en vind toepassing in hitteverliese sowel as hitte indringing teen te werk.  Dit kan ‘n verlaging van die maksimum temperatuur van 5°C.  Die spasie tussen die twee lae moet lugdig en ongeveer 100mm tussen die lae wees.

bullet

4.2) Natuurlike ventilasie: Natuurlike ventilasie maak gebruik van die feit dat warmlug opstyg en dus van onder af met koel lug vervang kan word.  ‘n Klasieke kweekhuis het verstelbare ventilasie-opening in die dak en ventilasie opening in symure naby die grond.  Hierdie metode van verkoeling werk die beste wanneer die dak relatief hoog is.  Deesdae is turbines ook beskikbaar wat deur warmlug aangedryf word en baie effektief is.

bullet

4.3) Meganiese verkoeling: Meganiese verkoeling kan net die natuurlike ventilasie aanhelp of daar kan van verdampingsverkoeling gebruik gemaak word.  Verdamping-verkoeling kan onderverdeel word in metodes wat ‘n negatiewe druk in die kweekhuis tot gevolg het (met baie hoë eise aan die kweekhuis konstruksie) en metodes wat ‘n positiewe druk in die kweekhuis tot gevolg het.

bullet

4.4) Slegs ventilasie: Warm lug kan by die nok van die kweekhuis uitgesuig word.  Teen een lugruiling per minuut in die kweekhuis sal die temperatuur stabiliseer teen 6°C bo die omgewingstemperatuur. Die waaier kan ook onder in die kweekhuismuur geplaas word en dan word lug van buite in die kweekhuis ingeblaas.  Gewoonlik sal meeste lug deur die beplande openinge in die nok ontsnap.

bullet

4.5) Verdampingsverkoeling: Deur vog by die lug te voeg wat die kweekhuis binnekom met meganiese ventilasie, kan die humiditeit op die gewensde vlak gehou word, en kan die kweekhuis tot onder die omgewingstemperatuur laat afkoel.  Dan word dit egter belangrik dat lug net by die punt waar vog bygevoeg word, die kweekhuis binnekom.

bullet

4.6) Voor en nadele van uitsuig of inblaas: Wanneer die lug in die kweekhuis baie droog is kan dit met hierdie metode  tot 7°C onder omgewingstemperatuur verkoel word. Verdampingsverkoeling is nie effektief in streke waar temperatuur en humiditeit reeds hoog is nie. Die mees algemene metode wat gebruik word om verdampingsverkoeling te bewerkstellig is om vars lug deur ‘n sogenaamde natmuur die kweekhuis te laat binnekom.  Vir elke 70 liter lug per sekonde wat uitgesuig word, moet een vierkante meter natmuur verskaf word.  Gewoonlik word van 0,75 tot 1 lugruiling per minuut gebruik gemaak.  Die hoeveelheid water wat benodig is vir die natmuur is ongeveer 0,06 - 0,16 liter per sekonde per meter muurlengte. Vroeër was kooks en later houtwol gebruik as materiaal vir die natmuur.Die materiale pak saam en sak af wat groot openinge veroorsaak waar droëlug instroom.  Vandag word gegolfde sellulose en ander kunsvesel meestal gebruik.  Die grootste nadeel van die metode is faling van die elektriese krag toevoer, die kweekhuis is dan "geslote" en die temperatuur styg baie vinnig. Eenhede is egter beskikbaar waar die verdampingsverkoeler die lug deur ‘n natmuur suig en dan in die kweekhuis blaas, die sg. eenheidsverkoelers. Die kweekhuis is onder positiewe druk met gevolg dat dakopeninge en ventilasieopeninge op die grond oopgelaat word.  Indien die krag sou  faal, kan natuurlike ventilasie keer dat die temperatuur te hoog styg.  Poli-etileenpype onder die banke kan gebruik word om lug egalig te versprei, anders skep ons mikroklimate in die kweekhuis vir gemengde kweekstelsels.

5. Humiditeit

Inleidend is dit nodig om daarop te wys dat suksesvolle kweek van die meeste genera soos Cattleya, Vanda, Phalaenopsis en selfs Cymbidiums hoër lugvogtigheid nodig het as wat die hoëveld en baie van die droër dele van die land beskikbaar het.

 

bullet

5.1) Verdampingverkoeling verhoog die relatiewe humiditeit in ‘n kweekhuis tot aanvaarbare vlakke mits dit ‘n koelhuis is. Twee metodes word algemeen toegepas nl. die sogenaamde natmuur metode, of waterkombers wat met fyn sproeiers bewerkstelling word.

bullet

5.2) Nat vloere maak ook ‘n groot bydrae tot lugvogtigheid. In die geval, kan nat gruis, of klip gebruik word of groot bakke water onder plant tafels.

bullet

5.3) Missproeiers is sekerlik die mees geslaagde metode om die lugvogtigheid te  verhoog, sonder dat die plante of groeimedium te nat gemaak word wat wortel vrot tot gevolg het.

bullet

i)   Baie duur stelsels met hoëdruk waterpompe word gebruik met groot sukses.

bullet

ii)  Lae druk stelsels (2-6 bar druk) werk redelik goed, mits daarop gelet word dat groter druppels vorm, en plante nat word. Om die probleem te oorbrug, installeer die misspuitkoppe hoog in die dak regoor die loopgange.

bullet

iii) Draaiende skyf metode. Die metode werk ook baie goed, alhoewel baie duur indien groot kweekhuise met baie eenhede toegerus moet word. In beginsel is dit ‘n hoëdruk pomp wat water teen ‘n baie vinnige draaiende skyf spuit wat die water verstuif in klein druppels.  ‘n Waaier agter die sisteem blaas die missproei in die gewensde rigting in die kweekhuis.

 

6. Verhitting van die kweekhuis

Suksesvolle en ekonomiese verhitting vereis dat die kweekhuis lugdig is en nie klein of groot openinge het waardeur warm lug kan ontsnap nie.

bullet

6.1) Berekening van verhitting kapasiteit benodig.

i) Bereken die totale oppervlak van die mure en dak waardeur hitte uitgestraal word in veirkante voet aangedui as SA.

ii) Bereken in grade Farnheit die maksimum verhitting nodig op koudste nag van die jaar en dui aan as DR.

iii) Derdens oorweeg die insulasie einskappe van die deklaag op mure en dak,en dui aan as IF.

Die volgende tabel vergelyk glas en veselglas met ‘n baksteen muur se uitstralings einskappe.

Glas           1.5

Veselglas     1.2

Dubbel glas  0.8

Die hitte verlies kan as volg bereken word, SA x DR x IF =BTU per uur.

Verwantskap met ‘n 1Kw elektriese verwarmer is 3413BTU word deur 1 Kw verwarmer uitgestraal per uur.

 

bullet

6.2) Elektriese verhitting: Elektriese verhitting is nie die mees ekonomiese stelsel nie maar wel die kleinste kapitale uitleg. Baie eenvoudige termostatiese beheerstelsel word benodig om die verhitter te bedryf.

bullet

6.3) Parafien branders : Die stelsels werk baie goedkoper as elektriese stelsel en word ook met ‘n termostaat beheer. Nadele van so ‘n stelsel is die hoë kapitale uitleg vir so ‘n stelsel.

bullet

6.4) Steenkool branders:Dit is die mees ekonomiese verhitting stelsel, soortgelyk aan die droërs wat vir tabak gebuik word. Nadele van die stelsel is: Kan nie in rookvrye areas gebuik word nie.Verdere nadeel is die hoë kapitale uitleg, en dit is ‘n baie groot stelsel vir groot kweekhuise.

 

7. Outomatiese beheer in die kweekhuis

 

Aktiewe beheer bestaan uit:

 

bullet

7.1) Aanskakel van verwarming met ‘n termostaat.

bullet

7.2) Aanskakel van verdampingsverkoeler met ‘n termostaat wat die waaier, pomp en elektriese kraan aanskakel.

bullet

7.3) Oopmaak van ventilasie openinge met dempmotors, of dempers wat pasief met temperatuur uitsetting oopmaak.

bullet

7.4) Aanskakel van besproeing van plante op sekere dae en ander dae slegs loopgange en onder banke.  Outomatiese kunsmis toediening een of twee keer per week.

Posbus 9141178

Wingate Park

Pretoria

0153

 

Back to Top!

Please Note: The opinions & recommendations made in articles that  appear on this website, are those of the individual authors, and not those of the Orchid Society of Northern Transvaal (ONT). The ONT neither adopts nor endorses such opinions & recommendations and disclaims all responsibility for them. This includes products advertised on this website.